Truy thu thuế là gì?

1. Truy thu thuế là gì?

Truy thu thuế có thể hiểu là việc cơ quan thuế yêu cầu người nộp thuế (cá nhân hoặc tổ chức) nộp bổ sung số tiền thuế còn thiếu mà trước đó họ chưa kê khai, kê khai sai, hoặc chưa nộp đúng quy định pháp luật.

Truy thu thuế có thể xảy ra khi cơ quan thuế phát hiện ra người nộp thuế có hành vi sai sót, như kê khai thiếu doanh thu, chi phí không hợp lý, trốn thuế, gian lận thuế, không kê khai hoặc kê khai sai nghĩa vụ thuế, áp dụng sai mức thuế suất, không đúng chính sách miễn giảm,...

2. Các lỗi sai sót phổ biến dẫn đến bị truy thu thuế

Trong quá trình vận hành, những lỗi nhỏ cũng có thể mang lại rủi ro lớn về thuế. Dưới đây là các trường hợp thường gặp:

Thiếu chứng từ hợp lệ: Khi mua nguyên vật liệu (ví dụ: nhập các lô vải, chỉ, phụ liệu may mặc) nhưng không lấy hóa đơn giá trị gia tăng hoặc sử dụng hóa đơn không hợp pháp. Điều này dẫn đến việc cơ quan thuế loại trừ chi phí khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Kê khai sai thuế suất: Nhầm lẫn giữa các mức thuế suất GTGT cho các mặt hàng, vật tư hoặc dịch vụ gia công khác nhau.
Lỗi phân bổ chi phí: Hạch toán sai chi phí nhân công (lương thợ, nhân sự xưởng) hoặc khấu hao máy móc thiết bị nhà xưởng không đúng theo chuẩn mực kế toán.

3. Phân biệt "Truy thu thuế", "Trốn thuế" và "Tối ưu thuế"

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa các khái niệm này, dẫn đến những sai lầm trong quản lý tài chính:

Tối ưu thuế: Sử dụng các chính sách ưu đãi, miễn giảm của Nhà nước để nộp thuế ít nhất một cách hoàn toàn hợp pháp.
Truy thu thuế: Hậu quả của việc vô tình sai sót, tính nhầm, hoặc kê khai thiếu sót, dẫn đến việc phải nộp bù phần thuế còn thiếu cho cơ quan Nhà nước.
Trốn thuế: Hành vi cố ý che giấu doanh thu, làm giả chứng từ, mua bán hóa đơn khống (có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm ở mức độ nghiêm trọng).

4. Quy trình cần làm ngay khi nhận được quyết định truy thu thuế

Nếu doanh nghiệp nhận được quyết định truy thu từ cơ quan thuế, cần giữ bình tĩnh và thực hiện các bước sau:

Kiểm tra và đối chiếu: Đọc kỹ biên bản làm việc, rà soát và đối chiếu lại với số liệu, sổ sách kế toán, chứng từ thu chi của doanh nghiệp.
Giải trình và khiếu nại: Doanh nghiệp có quyền yêu cầu giải trình hoặc làm đơn khiếu nại nếu nhận thấy quyết định của cơ quan thuế chưa thỏa đáng, áp dụng sai luật hoặc có sự nhầm lẫn về số liệu.
Thực hiện nghĩa vụ nộp phạt: Nếu quyết định truy thu là chính xác, cần nhanh chóng nộp đủ số tiền thuế thiếu và tiền chậm nộp vào ngân sách Nhà nước theo thời hạn quy định để tránh phát sinh thêm tiền phạt.

4. Giải đáp câu hỏi thường gặp (FAQ)

Bị truy thu thuế có bị đi tù không? Việc truy thu thuế thường là biện pháp xử lý vi phạm hành chính do sai sót trong kê khai. Chỉ khi có hành vi cấu thành tội trốn thuế với số tiền lớn và có yếu tố cố ý gian lận, cá nhân/pháp nhân mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Có được xin nộp dần tiền truy thu thuế không? Theo Luật Quản lý thuế hiện hành, người nộp thuế có thể được nộp dần tiền thuế nợ trong thời hạn không quá 12 tháng nếu đáp ứng đủ các điều kiện luật định (ví dụ như có thư bảo lãnh của tổ chức tín dụng).
Doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có bị thanh tra, truy thu thuế không? Cơ quan thuế vẫn có quyền thanh tra, kiểm tra các kỳ kế toán trước thời điểm doanh nghiệp xin tạm ngừng kinh doanh. Nếu phát hiện sai phạm trong quá khứ, doanh nghiệp vẫn bị truy thu và xử phạt bình thường.

5. Thời hạn truy thu thuế theo Nghị định 125

Theo khoản 6 Điều 8 Nghị định 125/2020/NĐ-CP thì thời hạn truy thu thuế được quy định như sau:

Quá thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về thuế: Người nộp thuế không bị xử phạt nhưng vẫn phải nộp đủ tiền thuế truy thu (số tiền thuế thiếu, số tiền thuế trốn, số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn cao hơn quy định, tiền chậm nộp tiền thuế) vào ngân sách nhà nước trong thời hạn 10 năm trở về trước, kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm.
Trường hợp không đăng ký thuế: Người nộp thuế phải nộp đủ số tiền thuế thiếu, số tiền thuế trốn, tiền chậm nộp tiền thuế cho toàn bộ thời gian trở về trước, kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm.
Thời hạn truy thu thuế nêu trên chỉ áp dụng đối với các khoản thuế theo pháp luật về thuế và khoản thu khác do tổ chức, cá nhân tự khai, tự nộp vào ngân sách nhà nước.
Đối với các khoản thu từ đất đai hoặc khoản thu khác do cơ quan có thẩm quyền xác định nghĩa vụ tài chính của tổ chức, cá nhân thì cơ quan có thẩm quyền xác định thời hạn truy thu theo quy định của pháp luật về đất đai và pháp luật có liên quan nhưng không ít hơn thời hạn truy thu theo quy định.

6. Mức phạt hành vi trốn thuế hiện nay

Theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức xử phạt đối với hành vi trốn thuế như sau:

Phạt tiền 1 lần số thuế trốn: Áp dụng đối với người nộp thuế có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên khi thực hiện các hành vi vi phạm theo quy định.
Phạt tiền 1,5 lần số tiền thuế trốn: Áp dụng đối với người nộp thuế thực hiện hành vi vi phạm mà không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.
Phạt tiền 2 lần số thuế trốn: Áp dụng đối với người nộp thuế thực hiện hành vi vi phạm mà có một tình tiết tăng nặng.
Phạt tiền 2,5 lần số thuế trốn: Áp dụng đối với người nộp thuế thực hiện hành vi vi phạm có hai tình tiết tăng nặng.
Phạt tiền 3 lần số thuế trốn: Áp dụng đối với người nộp thuế thực hiện hành vi vi phạm có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên.

Biện pháp khắc phục hậu quả:

Buộc nộp đủ số tiền thuế trốn, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước. Trường hợp đã quá thời hiệu xử phạt thì vẫn phải nộp đủ số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp tính trên số tiền thuế trốn theo thời hạn quy định.
Buộc điều chỉnh lại số lỗ, số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ trên hồ sơ thuế (nếu có).

Làm thế nào để không bị truy thu thuế?

Để hạn chế tối đa rủi ro bị cơ quan thuế truy thu, cá nhân và doanh nghiệp cần chủ động thực hiện đúng và đầy đủ các nghĩa vụ tài chính theo quy định pháp luật. Dưới đây là các giải pháp quan trọng:

1. Kê khai thuế chính xác và đúng hạn

Kê khai đầy đủ: Kê khai trung thực toàn bộ doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế và các khoản phát sinh. Tránh tình trạng bỏ sót doanh thu hoặc khai khống chi phí không hợp lý.
Tuân thủ thời hạn: Nộp hồ sơ khai thuế (theo tháng, quý, năm) và nộp tiền thuế đúng thời hạn quy định để tránh bị phạt chậm nộp hoặc rơi vào diện nghi vấn kiểm tra.

2. Quản lý và sử dụng hóa đơn, chứng từ hợp pháp

Lập hóa đơn đầy đủ: Xuất hóa đơn bán hàng hóa, dịch vụ đầy đủ cho khách hàng theo đúng thời điểm quy định, ghi đúng giá trị thực tế giao dịch.
Kiểm soát hóa đơn đầu vào: Chỉ sử dụng hóa đơn điện tử hợp pháp từ các nhà cung cấp uy tín, có mã của cơ quan thuế hoặc được xác thực đầy đủ. Thận trọng xác minh tính hợp pháp của hóa đơn để tránh việc sử dụng hóa đơn khống, hóa đơn bất hợp pháp dẫn đến việc bị loại chi phí và truy thu thuế.
Lưu trữ chứng từ kế toán: Sắp xếp, lưu trữ đầy đủ sổ sách kế toán, chứng từ thu chi, hợp đồng kinh tế, biên bản giao nhận hàng hóa để làm căn cứ giải trình khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.

3. Thực hiện đăng ký thuế đầy đủ

Đảm bảo đã thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký thuế (đăng ký mã số thuế cá nhân hoặc mã số doanh nghiệp) từ khi bắt đầu hoạt động kinh doanh để tránh vi phạm thời hạn và bị truy thu toàn bộ thời gian trước đó.

4. Chủ động rà soát và tự túc khắc phục sai sót

Thường xuyên tự kiểm tra nội bộ hệ thống kế toán và báo cáo thuế định kỳ.
Nếu phát hiện có sai sót, nhầm lẫn trong các kỳ trước, doanh nghiệp nên chủ động lập hồ sơ khai bổ sung và nộp đủ số tiền thuế thiếu trước khi cơ quan thuế công bố quyết định thanh tra, kiểm tra tại trụ sở để giảm nhẹ các hình thức xử phạt vi phạm hành chính.